Foto: Wim Houben

Wij zijn de wereld...

Door: Filosoof Hubertus Bahorie

Als we heel goed kijken!

De maand december staat weer voor de deur. De beroemde donkere maand, waarin op verschillende manieren licht ontstoken wordt. Om het donker te verdrijven, om momenten van geluk te brengen. Om hoop te geven en ook om moed te vinden. Maar, er is nog een belangrijker reden. Eén die we bijna vergeten zijn. Een besef, in het licht waarvan alle december rituelen zinvol zijn.

Delft - Natuurlijk kijken we uit naar vakantie, gezelligheid, lekker eten, cadeautjes en hopelijk goed gezelschap. En natuurlijk spannen wij ons in om dit verlangde te geven aan vrienden, familie en bekenden. Of zelfs aan personeel, relaties en clientèle. Zo, op het eerste gezicht klinkt dat mooi en dat is het ook, maar voor het meisje met de zwavelstokjes ligt dat anders. Voor sommigen is de maand december een beproeving. Eenzaamheid is volgens psycholoog Manfred Spitzer maatschappelijk een ernstig groeiende ziekte. Jaarlijks veroorzaakt het inmiddels meer doden dan fijnstof, tabak en alcohol. Er worden drie soorten eenzaamheid onderscheiden. De eerste soort is sociaal en gaat over een gemis aan contact met anderen. De tweede soort is emotioneel en gaat over het missen van een intieme band. De derde soort is existentieel en hierbij gaat het om het gemis aan zin en betekenis. Juist dit laatste neemt enorm toe.

Nu moet er wel een duidelijk onderscheid gemaakt worden tussen alleen zijn en eenzaam voelen. Alleen zijn is heel goed mogelijk zonder eenzaam te zijn. En zich eenzaam voelen kan heel goed in gezelschap plaatsvinden. De angel is het gevoel van gemis; van contact, van nabijheid, van zinvolheid.

Wat kan dit verlichten? Welk geluk of welk besef? Is het genot? Is het rijkdom misschien of waardering? Volgens Bento de Spinoza vormen zintuiglijke genoegens, rijkdom en aanzien uiterst onbetrouwbare medicijnen. Ze verbloemen hoogstens de symptomen, maar genezen de ziekte niet. Sterker nog, "door deze drie wordt de geest dermate in beslag genomen, dat hij nagenoeg niet meer aan eenig ander goed kan denken." Na ieder genot volgt droefenis, rijkdom leidt tot honger naar meer en voor aanzien maakt men zich afhankelijk van de grillige goed- en afkeuring van anderen. Nee, om waarachtig en duurzaam geluk te bereiken - zo beseft Spinoza - moet een mens zijn denken vrijmaken om de aard en werking van zijn natuur te doorgronden; die Ene alles omvattende, welteverstaan, die niets uitsluit en alles doordringt. "We are but stardust, schrijft Sagan, and a way for the Cosmos to know itself." De mens hoeft alleen maar heel goed te kijken om zich daarin te herkennen. Wanneer hij beseft wat hij is, komt hij niets te kort en is hij nooit meer eenzaam. Hij is de duisternis die het licht vertroebelt én het licht dat de duisternis verdrijft. Ook al is hij alleen, hij is altijd - zoals de mysticus schrijft - Al Eén. Een kind, zo men wil, van God. Om ons dát te herinneren steken wij in december lichtjes aan, geven wij elkaar geschenken en maken we er iets moois van samen!

Meer berichten

Shopbox